Αφίσες
Εκδήλωση-Παρουσίαση της μπροσούρας «Γυναίκες στην Πυρά» από το Μωβ Καφενείο.
Εκδήλωση-παρουσίαση της έκδοσης:
Lady stardust ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΠΥΡΑ
Το κυνήγι μαγισσών στην ευρώπη, οι περιφράξεις
και η ανάδυση του καπιταλισμού
μετάφραση Μωβ Καφενείο
«Το να κατανοήσουμε τις δίκες μαγισσών του 16ου και 17ου αιώνα αποτελεί ζωτικό κομμάτι της κατανόησης της ανάδυσης του καπιταλισμού, του θεσμού της οικογένειας, των γυναικείων ρόλων και της σχέσης μας με τα σώματά μας. Η βαθύτερη σημασία και ο μεγάλος αντίκτυπός τους συχνά αγνοείται ακόμα και στις ριζοσπαστικές αναγνώσεις της ιστορίας. Μία σύντομη γενική επισκόπηση, που εστιάζει στις οικονομικές, κοινωνικές και ιδεολογικές αιτίες και συνέπειες της σφαγής των γυναικών, η οποία έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια της ανάδυσης του καπιταλισμού.»
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
ΤΕΤΑΡΤΗ 16/3 8μμ ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΦΑΜΠΡΙΚΑ ΥΦΑΝΕΤ
ομήρου & περδίκα κάτω τούμπα
ΒΟΛΟΣ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 18/3 8μμ ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΜΑΤΣΑΓΓΟΥ
παύλου μελά & ερμού
ΑΘΗΝΑ
ΣΑΒΒΑΤΟ 19/3 8μμ ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΣΙΝΙΑΛΟ
καποδιστρίου & θεσσαλονίκης κάτω Αιγάλεω εκδηλώσεις- έντυπα-αφίσες του μωβ καφενείου πρόλογος της μπροσούραςΗ παρούσα μετάφραση του αγγλικού κειμένου έγινε από τη συνέλευση του Μωβ Καφενείου και τυπώθηκε στη Θεσσαλονίκη το Νοέμβριο του 2010 σε 1500 αντίτυπα. Διατίθεται χωρίς αντίτιμο από χέρι σε χέρι, σε στέκια και καταλήψεις. Η χρήση αποσπασμάτων ή και ολόκληρης της μπροσούρας είναι ελεύθερη για μη εμπορικούς σκοπούς. Θα τη βρείτε σε ηλεκτρονική μορφή στη διεύθυνση: www.disobey.net/gynaikes_sthn_pyra Lady Stardust, 2007Past Tense Publications, 56a Infoshop56 CramptonSt, London, SE173AEΔιαθέσιμο επίσης από: www.past-tense.org.uk Η συνέλευση που λειτουργεί το Μωβ Καφενείο, ξεκίνησε πριν δύο χρόνια ως ομάδα αυτομόρφωσης για το φεμινισμό και πλέον υφίσταται ως ομάδα που ασχολείται με ζητήματα καταπίεσης και εξουσίας που προκύπτουν από τις έμφυλες σχέσεις μέσα στην πατριαρχική συνθήκη. Αναζητούμε αναλυτικά εργαλεία για την κατανόηση της ιστορίας και του παρόντος ώστε να προκαλέσουμε πλήγματα στην πατριαρχία, στον καπιταλισμό, στο γερασμένο αυτό κόσμο.Για επικοινωνία: autofemini@lists.espiv.net Πρόλογος1.Η μπροσούρα αυτή αποτελεί μετάφραση του“Burning Women: The European WitchHunt, the Enclosures and the Rise of Capitalism”, της Lady Stardustπου εκδόθηκε το 2006 στο Λονδίνο. Μέλος του εκδοτικού εγχειρήματος Past Tense[1] η Lady Stardust επιχειρεί στην έκδοση αυτή, να αναδείξει ένα μεγάλο κενό της ευρωπαϊκής ιστορίας που υπάρχει τόσο στην επίσημη εκδοχή της όσο και στην κινηματική της αφήγηση. Πραγματεύεται το κυνήγι μαγισσών στην Ευρώπη, κυρίως στις αγροτικές περιοχές της σημερινής Αγγλίας και Γερμανίας από το 15ο αιώνα και μετά και εξετάζει τη σύνδεσή του με τις περιφράξεις και την ανάδυση του καπιταλισμού.Η μελέτη αυτού του κειμένου και η γνωριμία με αυτή την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα χρονική περίοδο κατά την οποία συντελούνται συνταρακτικές αλλαγές σε πλήθος κοινωνικών πεδίων μας φάνηκε, το λιγότερο, χρήσιμη. Εδώ η ιστορική αφήγηση, καθώς ξετυλίγεται, καταφέρνει να στρέψει το βλέμμα στη ζωή των γυναικών αλλά και άλλων υποκειμένων που δεν ανήκουν συνήθως στους «νικητές», στους καταγεγραμμένους ήρωες που άλλαξαν το ρου της ιστορίας, αλλά εμπεριέχονται σε γενικεύσεις όπως «οι καθημερινοί άνθρωποι», «η εργατική τάξη», «οι απλοί πολίτες». Αναδεικνύει παράλληλα πόσο εντυπωσιακά σπάνια καταγράφονται στην ιστορία έμφυλες παράμετροι και ακόμη πιο σπάνια η γυναικεία εμπειρία. Περιγράφει τον τρόπο με το οποίο οι αλλαγές που έλαβαν χώρα στο πεδίο της γνώσης, της οικονομίας και της κρατικής διαχείρισης (αστικοποίηση, δημογραφικός έλεγχος, ανατομία) επηρεάζουν και αναδιαμορφώνουν τις έμφυλες σχέσεις, τη λειτουργία των σωμάτων, τη σεξουαλικότητα. Παρουσιάζει μέσα σε αυτή τη χωροχρονική συνθήκη τα πλέγματα των εξουσιών, τις μεταξύ τους συγκλίσεις, αποκλίσεις και συγκρούσεις, την οργάνωση των πόλεων και των κοινοτήτων στο πέρασμα από το Μεσαίωνα στο Διαφωτισμό, από τη φεουδαρχία στο μερκαντιλισμό[2] κι από κει στον καπιταλισμό. Ξαναδιαβάζει την ιστορία της ανάδυσης του καπιταλισμού προσθέτοντας όμως το άλλο μεγάλο γεγονός αυτών των αιώνων. Επανατοποθετεί τις δίκες των μαγισσών δίπλα στο σκλαβοπάζαρο, την αποικιοκρατία και τις περιφράξεις. Υποστηρίζει ότι οι δίκες των μαγισσών και το εφιαλτικό κάψιμο εκατοντάδων χιλιάδων γυναικών σε πόλεις και χωριά ανά την Ευρώπη για δύο περίπου αιώνες, συνέβαλαν στην κατάλυση των Κοινών, μια παρατεταμένη διαδικασία που παραμένει ως τις μέρες μας ημιτελής.Η γνώση αυτή χρησιμεύει ως εργαλείο κατανόησης της πορείας του οικονομικού συστήματος και των κινήσεων της εξουσίας, του ρόλου των επιστημόνων, των παπάδων, των αστικών φιλοσόφων και κάθε αυθεντίας του παρελθόντος. Χρησιμεύει ως εργαλείο διερεύνησης αυτού του συστήματος εξουσίας που ονομάζουμε «πατριαρχία», σε αλληλεπίδραση με αυτό το σύστημα εξουσίας που ονομάζουμε «καπιταλισμό» στη γέννηση του.Καταδεικνύεται εδώ, ότι το κυνήγι μαγισσών δεν αποτέλεσε ιστορικά κάποιο είδος τρέλας του μεσαίωνα, ένα μύθο με ιπτάμενες σκούπες και ξόρκια, αλλά κυριολεκτικά μια σφαγή των γυναικών της εποχής με διαστάσεις γενικευμένου κοινωνικού φαινομένου. Το κυνήγι και οι δίκες των μαγισσών αποτέλεσαν μέθοδο φυσικής εξόντωσης των ανεξάρτητων γυναικών και αποτελεσματικό μηχανισμό καθυπόταξης εκείνων των κομματιών του αγροτικού πληθυσμού (γυναικείου και αντρικού) που εξεγειρόταν. Βοήθησαν στην απαλλοτρίωση της λαϊκής ιατρικής γνώσης και την εγκαθίδρυση της ιατρικής ως επίσημης επιστήμης ασκούμενης αποκλειστικά από άντρες (όπως ίσχυε και για όλες τις επιστήμες εκείνη την περίοδο). Συνετέλεσαν στο χτίσιμο μιας ιστορικής παρακαταθήκης επιβολής κατασταλτικών μηχανισμών στο γυναικείο σώμα και στην μετατροπή του σώματος αυτού σε αποκλειστικά αναπαραγωγικό, ποινικοποιώντας τη μη αναπαραγωγική σεξουαλικότητα και δημιουργώντας νέα έμφυλα στερεότυπα.2.Η Lady Stardust επιχειρεί να προσεγγίσει το κυνήγι μαγισσών από μία μαρξιστική-φεμινιστική οπτική και να συνδέσει αυτό το ιστορικό γεγονός με τα πρώτα στάδια ανάδυσης του καπιταλισμού. Επιχειρεί να στηρίξει τη θέση πως οι δίκες αποτέλεσαν το βασικό εργαλείο ενός ταξικού πολέμου, που διεξήχθη με άλλα μέσα. Σύμφωνα με αυτή την οπτική οι περιφράξεις των κοινών, οι οποίες αποτέλεσαν τη βάση της πρωταρχικής συσσώρευσης του κεφαλαίου, βρέθηκαν αντιμέτωπες με τη δύναμη των γυναικών στις μεσαιωνικές κοινότητες, δύναμη που είχαν κερδίσει μέσω του προτερήματος της σεξουαλικότητάς τους, του ελέγχου που ασκούσαν στην αναπαραγωγή και της ικανότητάς τους να θεραπεύουν.Από μια ίδια οπτική η Sylvia Federici στο βιβλίο της Caliban and the Witch (κεντρική βιβλιογραφική αναφορά στη μπροσούρα της Lady Stardust) περιγράφει τη διαδικασία αυτή ως εξής:«Στη νέα οργάνωση της εργασίας κάθε γυναίκα μετατράπηκε σε Κοινό αγαθό καθώς η γυναικεία εργασία προσδιοριζόταν ως μη-εργασία, ως φυσική πηγή, διαθέσιμη προς όλους, όπως ο αέρας που αναπνέουμε και το νερό που πίνουμε. Αυτή ήταν για τις γυναίκες μια ιστορική ήττα.[…]Στη νέα καπιταλιστική συνθήκη οι γυναίκες οι ίδιες μετατράπηκαν σε Κοινά. Αν αληθεύει ότι οι άντρες εργάτες με το νέο καθεστώς μισθωτής εργασίας έγιναν και επίσημα «ελεύθεροι», τότε οι γυναίκες ήταν το κομμάτι εκείνο των εργατών που κατά τη μετάβαση άγγιξε περισσότερο τις συνθήκες δουλείας.[...]Από κάθε άποψη, κοινωνική, οικονομική, πολιτισμική, πολιτική, το κυνήγι μαγισσών αποτέλεσε ένα σημείο καμπής στην ιστορία των γυναικών: αποτέλεσε το αντίστοιχο της ιστορικής ήττας που ο Engels αναφέρει στο «Η καταγωγή της οικογένειας, της ιδιοκτησίας και του κράτους»(1884), σαν την αιτία της πτώσης του μητριαρχικού κόσμου»[3].Το αν και κατά πόσο αιτιολογική υπήρξε η σχέση του κυνηγιού των μαγισσών και της πρωταρχικής συσσώρευσης είναι για εμάς ένα ζήτημα προς διερεύνηση. Ωστόσο, παρ’ όλες τις επιφυλάξεις μας απέναντι σε μια τέτοια προσέγγιση της ιστορίας, πρέπει να δεχτούμε ότι η ανάλυση αυτή είναι πολύ σημαντική και φωτίζει πλευρές του κυνηγιού μαγισσών που έμειναν επί σειρά ετών αθέατες από την ιστοριογραφία. Για παράδειγμα, η θέση της Federici ότι η έμφυλη ιεραρχία ”θα έπρεπε να παρουσιάζεται σαν το αποτέλεσμα ενός κοινωνικού συστήματος παραγωγής το οποίο δεν αναγνωρίζει την παραγωγή και την αναπαραγωγή του εργάτη ως κοινωνικο-οικονομική δραστηριότητα και πηγή συσσώρευσης κεφαλαίου, αλλά αντίθετα τη μυστικοποιεί ως φυσική δραστηριότητα ή προσωπική υπηρεσία»[4] πέραν του ότι μιλά για την οικιακή εργασία ως εργασία φυσικοποιημένη από τον καπιταλισμό και την κρισιμότητα –για το σύστημα- του διαχωρισμού της παραγωγής από την αναπαραγωγή, βοηθά στην τοποθέτηση της πατριαρχίας σε συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο και φωτίζει την κεντρικότητά της για τον καπιταλισμό.Επίσης, μια τέτοιου τύπου προσέγγιση αναδεικνύει την έκταση της κοινωνικής διάχυσης των οικονομικών συμφερόντων που κρύβονταν πίσω από την εξολόθρευση των γυναικών, βοηθώντας μας έτσι στην ερμηνεία της τεράστιας χωρικής έκτασης και του χρονολογικού βάθους που πήρε αυτό το φαινόμενο. Αρκεί να δούμε ποιοι ήταν αυτοί που οργάνωσαν και δούλεψαν σκληρά για τα κυνήγια (και να καταλάβουμε έτσι πόσοι μπορούσαν να βγουν κερδισμένοι): κυνηγοί μαγισσών, γιατροί, κρατικοί υπάλληλοι, δικαστές και δήμιοι, από τον 15ο έως τον 17ο αιώνα βγάζανε «το ψωμί τους» μετατρέποντας το κυνήγι μαγισσών σε μία κερδοφόρα επιχείρηση. Κράτος, εκκλησία, πατριαρχία και το αναδυόμενο κεφάλαιο, παρ’ όλες τις όποιες ενδοκυριαρχικές συγκρούσεις, συνεργάστηκαν αγαστά και πάτησαν πάνω στο σώμα της μάγισσας, για να βγουν από την κρίση στην οποία καθένας από τους προαναφερθέντες κυριαρχικούς μηχανισμούς είχε περιέλθει στα τέλη του μεσαίωνα (π. χ. η δημογραφική κρίση, που είχε επέλθει με τον Μαύρο Θάνατο- την πανδημία βουβωνικής πανώλης που εξόντωσε το 1/3 του τότε πληθυσμού της Ευρώπης, η κρίση της εκκλησίας από το κίνημα των αιρέσεων, η μεταρρύθμιση, η κρίση και απαξίωση της κεντρικής εξουσίας από τις αγροτικές εξεγέρσεις ενάντια στους φόρους και τις περιφράξεις).Ωστόσο σε μια τέτοια προσέγγιση που αναζητά τις οικονομικές-υλικές προϋποθέσεις του κυνηγιού μαγισσών δεν θα πρέπει να αφήνεται η εντύπωση ότι η πατριαρχία ήταν και συνεχίζει να είναι απλώς ένα ακόμα εργαλείο του καπιταλισμού, ή ακόμα χειρότερα, κάποιο υποπροϊόν του. Είναι οι κακοποιήσεις γυναικών, οι βιασμοί και η ομοφοβία, απλά μέσα διατήρησης του έμφυλου καταμερισμού της εργασίας; Και η ετεροκανονικότητα με τη σειρά της είναι και αυτή απλώς ένα μέσο συντήρησης της πυρηνικής οικογένειας ως οικονομικής μονάδας μέσα στον καπιταλισμό; Αν υιοθετούσαμε αυτή την αντίληψη, τότε θα παραβλέπαμε ότι μαζί με το κεφάλαιο αναδιοργανώνεται ταυτόχρονα και το σύνολο της κοινωνίας μαζί με όλο το πλέγμα των εξουσιαστικών σχέσεων, και θα αναπαράγαμε έτσι τη θεωρητική διάκριση ανάμεσα στις σχέσεις που αφορούν ξεκάθαρα την παραγωγική βάση κι αυτές που αφορούν το πολιτισμικό εποικοδόμημα. Είναι ωστόσο πολύ δύσκολο να βρούμε ένα ασφαλές κριτήριο με βάση το οποίο θα τοποθετήσουμε κάποιες μορφές καταπίεσης στο χώρο της πολιτικής οικονομίας και κάποιες άλλες αποκλειστικά στην πολιτισμική σφαίρα αφού η διάκριση μεταξύ υλικής και πολιτισμικής ζωής δεν είναι σταθερή, όπως υποστηρίζει και η Judith Buttler στο άρθρο της «Ο Μαρξισμός και το απλώς πολιτισμικό»[5] : «Υπάρχει άραγε τρόπος να αναλύσουμε πώς η κανονιστική ετεροφυλοφιλία και τα «γένη» της παράγονται μέσα στη σφαίρα της αναπαραγωγής χωρίς να παρατηρήσουμε τους καταναγκαστικούς τρόπους με τους οποίους η ομοφυλοφιλία και η αμφιφυλοφιλία, καθώς και η αλλαγή φύλου, παράγονται ως το σεξουαλικά «αποκρουστικό», και χωρίς να διευρύνουμε την έννοια του τρόπου παραγωγής ώστε να μπορεί να εξηγήσει ακριβώς αυτό το μηχανισμό κοινωνικής ρύθμισης; Θα ήταν λάθος να νοήσουμε αυτές τις παραγωγές ως «απλώς πολιτισμικές», εφόσον είναι απαραίτητες για τη λειτουργία της σεξουαλικής τάξης [order] της πολιτικής οικονομίας, δηλαδή αποτελούν μια θεμελιώδη απειλή για την ίδια τη δυνατότητά της να λειτουργήσει.[...] Το ζήτημα δεν είναι απλά ότι κάποιοι άνθρωποι δεν τυγχάνουν πολιτισμικής αναγνώρισης από άλλους, αλλά ότι ένας συγκεκριμένος τρόπος σεξουαλικής παραγωγής και ανταλλαγής λειτουργεί για να διατηρήσει τη σταθερότητα του κοινωνικού φύλου, την ετεροφυλοφιλία της επιθυμίας και την φυσικοποίηση της οικογένειας.»Το ζήτημα του αν και κατά πόσο η πατριαρχία μπορεί να ιδωθεί ως συνθήκη υποκείμενη του καπιταλισμού διατρέχει και την κριτική της Ann Ferguson πάνω στο έργο της Federici[6] Η Ferguson αντιπαραθέτει το παράδειγμα. του τρόπου με τον οποίο μέλη της αντρικής εργατικής τάξης οργανώθηκαν απαιτώντας από τα αφεντικά τους τη μη-πρόσληψη γυναικών στις συντεχνίες καθώς και το παράδειγμα της πρακτικής της «πατριαρχίας του μισθού[7] ». Τα προαναφερθέντα παραδείγματα κατά τη Ferguson φανερώνουν ότι αυτά τα κοινωνικά κομμάτια πήραν και αυτοβούλως θέσεις μάχης για τη διατήρηση και την ένταση της έμφυλης ιεραρχίας. Και παραπέμποντας στη Heidi Hartmann, τονίζει πως αυτή η κίνηση πρέπει να ερμηνευθεί “όχι απλώς ως μια παράλογη προσχώρηση των ανδρών εργατών σε μια ιδεολογία που ωφελούσε τους καπιταλιστές, αλλά ως μια απελπισμένη προσπάθεια να συντηρηθεί η αρσενική ισχύς που υπονομευόταν από την άνοδο του καπιταλισμού»[8].Συμπερασματικά λοιπόν πρέπει να πούμε ότι στο σημείο αυτό δεν αμφισβητείται πόσο κεντρικός ήταν ο σεξισμός για τον διαχωρισμό παραγωγής - αναπαραγωγής και περαιτέρω πόσο εξίσου κεντρικός αν όχι δομικός ήταν για την πρωταρχική συσσώρευση (και επομένως για τον ίδιο τον καπιταλισμό) ο διαχωρισμός αυτός και η «φυσικοποίηση» της αναπαραγωγικής οικιακής εργασίας. Τονίζεται όμως ότι το κυνήγι μαγισσών πάτησε πάνω στις ήδη υπάρχουσες έμφυλες σχέσεις, τις ενέτεινε και τις αναδιαμόρφωσε, δίνοντας νέα πνοή στην πατριαρχία, ως συστήματος έμφυλης κοινωνικής οργάνωσης μέσα πια στον καπιταλισμό.H καμπάνια τρόμου που μπήκε σε λειτουργία με το κυνήγι μαγισσών, ωφέλησε τόσο την καπιταλιστική μηχανή, όσο και την αντρική κυριαρχία. Η μηχανή καθιέρωσε έμφυλα προνόμια, τονώνοντας την αντρική ταυτότητα της νεοσχηματισθείσας εργατικής τάξης η οποία είχε ήδη λησμονήσει τους κοινούς αντιφεουδαλικούς αγώνες γυναικών και αντρών όπως και τις αγροτικές εξεγέρσεις των πρώτων προλεταρισσών και προλετάριων. Δεν είναι άμοιροι των ευθυνών τους χιλιάδες εργάτες οι οποίοι απέναντι στην εργατική και ταξική αλληλεγγύη και ενότητα, αντέταξαν την αντρική. Αυτοί που προέταξαν τα αντρικά προνόμια στον από κοινού αγώνα εργατριών και εργατών για την κοινωνική απελευθέρωση. Και αυτούς επιλέγουμε να μην τους ξεχάσουμε στην επανάγνωση της ιστορίας του κυνηγιού των μαγισσών.3.Η ίδια η διεξαγωγή του κυνηγιού μαγισσών μας επιτρέπει να το τοποθετήσουμε δίπλα στις σύγχρονες μεθόδους παραγωγής και επιβολής του φόβου, τις εκστρατείες τρόμου. Ως καμπάνια ή αλλιώς εκστρατεία τρόμου αντιλαμβανόμαστε τη θέαση και προπαγάνδιση μιας κατάστασης ως απειλής για την ανθρωπότητα και τον πολιτισμό της, όπως αποτελούν κατά καιρούς οι ανεξέλεγκτες θανατηφόρες επιδημίες, τα μολυσμένα τρόφιμα, άλλοτε το aids και η ομοφυλοφιλία, οι μολυσμένοι χώροι οι παραμελημένοι από την οικονομία, οι «ανώμαλοι», κάποια νέα ενσάρκωση του κακού, ένα σωρό μη ελέγξιμοι, ασταθείς παράγοντες που διαπραγματεύονται τη ζωή και το θάνατο. Οι εκστρατείες τρόμου δημιουργούν πανικό μπροστά στην καταστροφική τους επέλαση και η επιτυχία τους βασίζεται σε μια μοιρολατρική στάση από τους αποδέκτες της απειλής ή τουλάχιστον στη συγκατάβαση και τη συνεργασία τους. Θα ήταν αποτυχημένες, εξάλλου, αν η ανταπόκριση ήταν μηδαμινή, χωρίς τα φαινόμενα της αλληλοκατηγορίας, της κατάδοσης, της ενσωμάτωσης του φόβου. Μια τέτοια εκστρατεία αποτελεί και ο πόλεμος ενάντια στην τρομοκρατία με τους κάθε είδους νομοθετικούς τρομο-μηχανισμούς που τον συνοδεύουν. Οι κατασταλτικοί και ιδεολογικοί[9] μηχανισμοί των κρατών δημιουργούν, στοχοποιούν, επανανοηματοδοτούν ομαδοποιήσεις τις οποίες θεωρούν απειλητικές και θέλουν να εξαλείψουν ή να χειραγωγήσουν. Στις κατάλληλες ιστορικές συγκυρίες εμφανίζονται την κατάλληλη στιγμή οι απειλητικοί γνωστοί-άγνωστοι, κουκουλοφόροι, τρομοκράτες, εγκληματίες, αλβανοί, μουσουλμάνοι (στο όχι μακρινό παρελθόν και οι κομμουνιστές). Παρουσιάζονται ως άλογες κατηγορίες, ξεκομμένες και ξένες προς το κοινωνικό σύνολο, με μόνο σκοπό την επιζήμια αντικοινωνική συμπεριφορά και με ιδιαίτερη κλίση προς την αδικαιολόγητη βία. Η αντιτρομοκρατική εκστρατεία βασίζεται σε έναν ευρύ ορισμό της τρομοκρατίας, σε απροσδιόριστα κατηγορητήρια και σε έκτακτα νομικά μέτρα που νομιμοποιούν τις απαραίτητες για κάθε περίπτωση ρυθμίσεις. Για να επιβληθεί αυτό το απαραίτητο «ειδικό καθεστώς» σχετικά με την τρομοκρατία, γίνεται μία αφηρημένη επίκληση σε μια επίσης απροσδιόριστη «κατάσταση έκτακτης ανάγκης». Αυτό το ειδικό καθεστώς εμφανίζει μεγάλη γκάμα ρυθμίσεων: Από τις εξαιρετικές διατάξεις για τους ανώνυμους μάρτυρες και την προσωρινή κράτηση χωρίς απαγγελία κατηγοριών έως τις έκτακτες φυλακές τύπου Γκουαντάναμο με κρατούμενους χωρίς κανένα δικαίωμα, ούτε καν αυτά των αιχμαλώτων πολέμου.Επιστρέφοντας στις δίκες των μαγισσών, συναντάμε ακριβώς τον ίδιο μηχανισμό: «Περιγράφοντας το πώς θα έπρεπε να είναι οι δίκες , ο Jean Bodin δηλώνει: «Η απόδειξη αυτών των εγκλημάτων είναι τόσο σκοτεινή και τόσο δύσκολη που ούτε μια μάγισσα στο εκατομμύριο δεν θα κατηγορούνταν ή θα τιμωρούνταν αν η διαδικασία διέπονταν από τους συνηθισμένους νόμους . Αυτός που κατηγορείται για μαγεία δεν πρέπει να αθωώνεται ποτέ»[10]. Ενδιαφέρον είναι επίσης ότι «το κυνήγι μαγισσών ήταν [..] η πρώτη καταδίωξη στην Ευρώπη που χρησιμοποίησε multi media προπαγάνδα για να δημιουργήσει μια μαζική ψύχωση στον πληθυσμό. Η επαγρύπνηση του λαού για τους κινδύνους των μαγισσών, μέσα από φυλλάδια που δημοσιοποιούσαν τις πιο διάσημες δίκες και τις λεπτομέρειες των πιο φριχτών πράξεών τους, ήταν ένα από τα πρώτα καθήκοντα του έντυπου τύπου[11]». Η συνεργασία των κυβερνουσών δυνάμεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα think-tanks της εποχής (κληρικοί, λόγιοι, ιεροεξεταστές[12], φιλόσοφοι) που παρήγαγαν τον κυρίαρχο λόγο και η ταύτιση της κάθε παρεκκλίνουσας συμπεριφοράς των γυναικών με το έγκλημα, είναι μερικά ακόμη σημεία που επιτρέπουν την αντιπαραβολή του κυνηγιού μαγισσών με την πάταξη της τρομοκρατίας. Παρόλα αυτά, η αντιπαραβολή αυτή δεν επιδιώκει να εξισώσει τα κυνηγητά, δεδομένων τόσο των διαφορετικών κοινωνικοπολιτικών συνθηκών όσο και της έντασης των φαινομένων. Μας ενδιαφέρει, όμως, να εντοπίσουμε στρατηγικές και αποφάσεις της εξουσίας που λαμβάνουν χώρα σε περιόδους αλλαγών, κοινωνικών συγκρούσεων, κρίσης.Το μεσαιωνικό κυνήγι μαγισσών περιγράφει μια «διαχρονική» μέθοδο κατασκευής του εχθρού, την κατασκευή του «Άλλου». Ενός «Άλλου» που φορτώνεται κάθε «κοινωνικό κακό» και κάθε «κοινωνική ανασφάλεια». Τότε, η δαιμονοποίηση των υποκειμένων που ενσάρκωναν την απειλή δικαιολόγησε τον εξευτελισμό, τις καταδίκες, τα βασανιστήρια, τη γενοκτονία των ιθαγενών στην Αμερική, την εκτόπιση, τη σύληση των πόρων, το ανελέητο μάντρωμα των φτωχών σε ιδρύματα. Σήμερα δικαιολογεί την καταγραφή της δημόσιας ζωής, τις παρακολουθήσεις, το κυνηγητό, τις προκηρύξεις κεφαλών, το ξύλο, την έκδοση και κακομεταχείριση εκατοντάδων μεταναστριών, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, τις «σκούπες», τις εξαφανίσεις, τη διεξαγωγή πολέμων. Η στοχοποίηση ενός προσώπου ως βλαπτικού, μολυσματικού, μοχθηρού, όντας η προσωποποίηση μιας ευρύτερης απειλής (του διαβόλου ή του Ισλάμ για παράδειγμα) έχει ως συνέπεια την κοινωνική του απομόνωση, την ποινικοποίηση των σχέσεων με την ενοχοποίηση του φιλικού και οικογενειακού περιβάλλοντος και την υποτίμηση ή πλήρη εκμετάλλευσή του στο εργασιακό περιβάλλον (όπως στην περίπτωση των μεταναστριών και μεταναστών).Η δαιμονοποίηση αυτή, στο πεδίο των μικροεξουσιών αποτελεί ένα «othering», μία διαδικασία που μετατρέπει ένα υποκείμενο σε «Άλλο», ξένο, κατώτερο, βάρβαρο, απολίτιστο, βέβηλο, ρυπαρό ή σε σαγηνευτικό και μυστηριώδες αλλά πάντα σε «Άλλο». Το «Άλλο» είναι, κατά τη Σιμόν ντε Μπωβουάρ, «μια θεμελιακή κατηγορία της ανθρώπινης σκέψης». Η ίδια λέει ότι «καμιά κοινότητα δεν καθορίζεται ποτέ σαν ενιαία χωρίς να θέσει αυτομάτως απέναντί της το «Άλλο». Φτάνει να μαζευτούν τυχαία τρεις ταξιδιώτες στο ίδιο διαμέρισμα του τρένου για να γίνουν αυτομάτως όλοι οι επιβάτες «άλλοι» και ακαθόριστα εχθρικοί. Για τον χωρικό όσοι δεν ανήκουν στο χωριό του είναι «άλλοι» και ύποπτοι. Για τον κάτοικο μιας χώρας οι κάτοικοι άλλων χωρών είναι ξένοι. Οι εβραίοι είναι «άλλοι» για τους αντισημίτες όπως και οι μαύροι για τους (αμερικάνους) ρατσιστές , οι ιθαγενείς για τους αποίκους, οι προλετάριοι για τις τάξεις του πλούτου»[13]. Η διαδικασία αυτή έχει αποτελέσει έναν τρόπο. καθορισμού και εξασφάλισης θετικής ταυτότητας μέσα από την υπονόμευση του «Άλλου» και μπορεί πολύ καλά να περιγράψει στην καθημερινότητα τις έμφυλες σχέσεις στις οποίες εμφανίζεται για να αποδυναμώσει ή να «αποικιοποιήσει».Ένας άλλος τρόπος να δούμε την φυσική εξόντωση των μαγισσών είναι σαν μία παραδειγματική τιμωρία του ανεπιθύμητου σώματος. Η μέθοδος εξάλειψης των επιζήμιων και ανεπιθύμητων εκείνης της εποχής έθετε ή επικύρωνε τα αξιολογικά κριτήρια σύμφωνα με τα οποία κάποια έπρεπε να πεθάνει ή αντίστροφα άξιζε να ζει. Μη-αναπαραγωγική σεξουαλικότητα, ομοφυλοφιλία, αυτο-έλεγχος της αναπαραγωγής μέσω της αντισύλληψης και των εκτρώσεων, μαιευτική, συνέθεσαν τα αρνητικά έμφυλα στερεότυπα και αποτέλεσαν κυριολεκτικά τις ίδιες τις κατηγορίες που απαγγέλλονταν στις δίκες των μαγισσών. «Μέσα στους αιώνες κυνηγιού μαγισσών, η κατηγορία της «μαγείας» κάλυπτε ένα φάσμα αμαρτιών από την πολιτική ανατροπή και τη θρησκευτική αίρεση μέχρι τη λαγνεία και τη βλασφημία. Τρεις όμως είναι οι κεντρικές κατηγορίες που επαναλαμβάνονται σταθερά στην ιστορία της μαγείας στη βόρεια Ευρώπη. Πρώτον, οι μάγισσες κατηγορούνται για οτιδήποτε αντιληπτό ως σεξουαλικό έγκλημα εναντίον των αντρών. ‘Ετσι απλά «κατηγορούνται» για θηλυκή σεξουαλικότητα. Δεύτερον, κατηγορούνται ότι αποτελούν οργάνωση και τρίτον, κατηγορούνται ότι διαθέτουν μαγικές δυνάμεις που επηρεάζουν την υγεία. Που την πλήττουν αλλά και τη βελτιώνουν. Κατηγορούνταν συχνά για την κατοχή ιατρικών και μαιευτικών, γυναικολογικών ικανοτήτων»[14] Είναι κάτι περισσότερο από προφανής η ευθεία επίθεση στη. γυναικεία σεξουαλικότητα όπως και η πρόθεση ελέγχου της αναπαραγωγής και συνολικά του «εξεγερμένου» γυναικείου σώματος. Αντίστροφα, τεκνοποίηση, «κανονική» σωματική διάπλαση, παραγωγικότητα, πειθαρχία στις νόρμες της ανδροκρατικής κοινωνίας, αποτέλεσαν προνόμια που συγκρότησαν την έμφυλη κανονικότητα. Έτσι διακρίνονταν τα αποδεκτά υποκείμενα από τα «παρεκκλίνοντα» και η «αποδεκτή» σεξουαλικότητα από την «παρεκκλίνουσα», την ανώμαλη, την απορριπτέα, τη μη σεξουαλικότητα. Η τρέλα προστέθηκε και αυτή με τη σειρά της στο προφίλ της «παρεκκλίνουσας γυναίκας». Πολλές χαρακτηρίστηκαν τρελές και υστερικές και κάηκαν στην πυρά σαν μάγισσες, δεδομένου ότι η υστερία θεωρήθηκε ασθένεια γυναικεία , η οποία συνδεόταν με τη μήτρα (υστέρα). Αυτό το έμφυλο στερεότυπο και πλήθος άλλων επιβίωσαν στο σήμερα με σκοπό την παραγωγή και αναπαραγωγή της έμφυλης ιεραρχίας. Χαρακτηρισμοί, που σήμερα χρησιμοποιούνται διαφορετικά φορτισμένοι και ενδεδυμένοι με επιπλέον σάπιες ταπετσαρίες, ήρθαν να πάρουν τις θέσεις τους δίπλα στο δίπολο «άντρας- γυναίκα». Του γαμπρού είστε ή της νύφης;«Κακιά, εκδικητική, υστερικιά, ανώμαλη, λυσσάρα, διαβολική, πυρ γυνή και θάλασσα»...Το δυαδικό σύστημα το οποίο αποτελεί βασικό αναλυτικό εργαλείο του δυτικού πολιτισμού, έθεσε τα κριτήρια ανωτερότητας- κατωτερότητας, δύναμης- αδυναμίας, ομορφιάς- ασχήμιας και κατασκεύασε αμέτρητα άλλα δίπολα. Το κοινωνικό πεδίο διαιρείται σύμφωνα με αυτούς τους κανόνες σε αρνητικότητες και θετικότητες οι οποίες δημιουργούνται ή χρησιμοποιούνται εκ νέου από τους εξουσιαστικούς μηχανισμούς για να περιφρουρήσουν το αποδεκτό και να απομονώσουν το απορριπτέο. Η διαίρεση φυσικό- αφύσικο έρχεται και επανέρχεται για να ξεκαθαρίσει ότι «οτιδήποτε έχει αξία και λειτουργεί προς όφελος των φορέων εξουσίας ενός δεδομένου κοινωνικού συστήματος κωδικοποιείται ως φυσικό, ενώ οτιδήποτε αρνείται τις επιταγές του συστήματος και υποκινεί εναλλακτικές ή αντιστασιακές μορφές κοινωνικής δράσης και οργάνωσης κωδικοποιείται ως αφύσικο μέσα στον κόσμο της αναπαράστασης»[15].Με το σχηματισμό των νεωτερικών βιομηχανικών κοινωνιών και με την αντίσταση των ίδιων των γυναικών στην πατριαρχία, παλιότερες μορφές κυριαρχίας διαβρώθηκαν. Νέες μορφές ωστόσο εξαπλώθηκαν και εμπεδώθηκαν. Οι γυναίκες έχουν τη δική τους εμπειρία εκσυγχρονισμού της εξουσίας, μιας εξουσίας επιφορτισμένης με την επιβολή της «ορθής» εκδοχής της θηλυκότητας. Και αυτή η εξουσία είναι διάχυτη και ανώνυμη, καθώς δεν υπάρχουν άτομα επίσημα εξουσιοδοτημένα να την ασκήσουν, αλλά διακατέχει τους πάντες και κανέναν.4.Έχουν περάσει αιώνες από το κυνήγι μαγισσών αλλά μια περιήγηση στη Θεσσαλονίκη του 21ου αιώνα (σίγουρα και σε αμέτρητες άλλες πόλεις και χωριά) αρκεί για να μας πείσει ότι η έμφυλη βία και καταπίεση, οι προκαταλήψεις και οι δεισιδαιμονίες, δεν ανήκουν σε έναν τάφο του μακρινού παρελθόντος, παρόλο που βαραίνουν από τόνους σκόνης. Σε περίπτωση που κάποια ή κάποιος αμφιβάλει θα τον παροτρύναμε να κρυφακούσει πίσω από κλειστές πόρτες, να ρίξει ένα βλέμμα μέσα σε σπίτια, χώρους εργασίας και σχολεία. Θα την παροτρύναμε να δει με ένα βλέμμα πιο υποψιασμένο, τους τόνους περιοδικών, τα σήριαλ, τις διαφημίσεις, τις συμπεριφορές στο δρόμο, στα μπαρ. Ποιος μπορεί να υποστηρίξει ότι έχει πεθάνει ο ρόλος της νοικοκυράς και η πειθαρχία που αυτός απαιτεί; Ποια δε βλέπει πεδία κοινωνικοποίησης και εργασίας από όπου είναι αποκλεισμένες οι γυναίκες ή αυτοί που δεν επιτελούν το φύλο τους; Ποιος μπορεί να υποστηρίξει ότι ο γάμος και οι «καλοί απόγονοι» δεν αποτελούν το μόνο κοινωνικά αποδεκτό προορισμό για τα δύο κυρίαρχα φύλα; Ποια θα πιστέψει ότι επιλέγουμε ελευθέρα τη σεξουαλικότητά μας όταν διάφορες σεξουαλικότητες, διάφορες μη κανονικότητες, ξυλοκοπούνται, υποτιμώνται, χλευάζονται σε δημόσιους και ιδιωτικούς, φωτεινούς και σκοτεινούς χώρους;Οι βίαιες εκφάνσεις του παρόντος δεν οφείλονται σε «ακραίες» συμπεριφορές, όπως δηλώνεται ρητά ή υπόρρητα όταν κάποιο περιστατικό ξεφεύγει του ιδιωτικού. Δε γεννιούνται και πεθαίνουν μαζί με τα υποκείμενα που ασκούν τη βία, που διαπράττουν τους βιασμούς, που θέλουν τη γυναίκα τους σούζα και τα παιδιά τους θηλυκά και άντρακλες. Το παρόν είναι γέννημα θρέμμα της κοινωνικής, πολιτικής, οικονομικής συνθήκης. Η έμφυλη καταπίεση σε όλες τις εκφάνσεις της παράγεται και αναπαράγεται από ποικίλα συμφέροντα, από ένα σύνολο κοινών νοημάτων που ανανεώνεται διαρκώς, «που αντανακλά βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις και καθορίζει τις τελετουργίες, τις πρακτικές και την έκφραση συμπεριφορών». Κανονιστικά πρότυπα, κατανεμημένοι ιεραρχικοί ρόλοι, ταυτότητες, δίπολα, διαμορφώνουν μια πραγματικότητα που φέρει όμως στο εσωτερικό της αμέτρητες συγκρούσεις, ατομικές και συλλογικές, οργανωμένες ή αυθόρμητες.Και αφού έχουμε κάνει την παραδοχή ότι μάγισσες και δήμιοι «δε γεννιόμαστε αλλά γινόμαστε», έχουμε την ικανότητα να δημιουργούμε ασυνέχειες και ρήγματα σε αυτή την επανάληψη, που επιβεβαιώνει την υπάρχουσα κατάσταση και την ορίζει ως “φυσική”. Έχουμε τη δυνατότητα να γράφουμε την ιστορία, τόσο ξαναδιαβάζοντας το παρελθόν όσο παρεμβαίνοντας στο παρόν και οργανώνοντας το μέλλον. Μέχρι την καταστροφή της έμφυλης ιεραρχίας και του καπιταλιστικού κόσμου. «Γιατί το παρελθόν δε μας αφήνει ποτέ και το μέλλον είναι ήδη εδώ...»[16]Μωβ καφενείο
[1] Η ομάδα past-tense είναι ένα εκδοτικό εγχείρημα που έχει τη βάση του στο νότιο Λονδίνο και εξερευνά τη ριζοσπαστική ιστορία του Λονδίνου. Όπως λένε και οι ίδιοι-ες, και μας βρίσκουν σύμφωνες, στο site τους (www.past-tense.org.uk): “Το ενδιαφέρον μας για την ιστορία δεν υπάρχει απλά ως μια ακαδημαϊκή εργασία αποκομμένη από τους καιρούς μας, αλλά σε σχέση με τους σύγχρονους αγώνες και συμπεριλαμβανομένων και των δικών μας εμπειριών. Η ιστορία συνήθως είτε ξαναπακετάρεται και απολυμαίνεται ως κληρονομιά απογυμνωμένη από πολιτικό περιεχόμενο, έχοντας δώσει μια ρόδινη απόχρωση στη σύγκρουση, στην εξέγερση, στην καταστολή , είτε εμφανίζεται ακαδημαϊκή, απόμακρη και ασύνδετη με την καθημερινή μας εμπειρία. Το παρόν, το παρελθόν και το μέλλον συνδέονται με κοινές εμπειρίες κοινωνικών σχέσεων και την προσπάθειά μας να τις αλλάξουμε. Μια γνώση των κινημάτων, των ιδεών και των γεγονότων του παρελθόντος μπορούν να βοηθήσουν να δώσουμε μορφή στη δράση μας από δω και πέρα.”[2] μερκαντιλισμός: οικονομική θεωρία που επικράτησε μετά το 15ο αιώνα, σύμφωνα με την οποία ο πλούτος ενός έθνους βασίζεται κατά κύριο λόγο στη συσσώρευση πολύτιμων μετάλλων και γι’ αυτό, όταν μια χώρα δεν διαθέτει δικά της αποθέματα (μεταλλεία – αποικίες) πρέπει να κάνει περισσότερες εξαγωγές από εισαγωγές προϊόντων.[3] Silvia Federici, 2004, Caliban and the Witch: Women, the Body and Primitive Accumulation -Autonomedia, NYC. σ. 97-9[5] στο http://www.terminal119.gr/show.php?id=425 Μετάφραση Άκη Γαβριηλίδη[6] Silvia Federici , ό.π[7] Η Federici ορίζει ως πατριαρχία του μισθού, τις πολιτικές εκείνες που εισήγαγε η καπιταλιστική τάξη για να πειθαρχήσει, να αναπαράγει και να διευρύνει το ευρωπαϊκό προλεταριάτο. Αρχικά επιτιθέμενη εναντίον των γυναικών οδήγησε στην κατασκευή μιας νέας πατριαρχικής συνθήκης[8] Hartmann Heidi, 1981, “h e Unhappy Marriage of Marxism and Feminism”, in Lydia Sargent, ed. Women and Revolution. Boston: South End Press[9] “ο ιδεολογικός μηχανισμός του κράτους είναι η δομή του ελέγχου που στηρίζεται στη χειραγώγηση της υπάρχουσας σε κάθε πολιτισμό συμβολικής τάξης.” critical art ensemble, η μηχανή της σάρκας, εκδόσεις των ξένων, σ. 24[10] Jean Bodin(1580), σημειωμένο στο “Gyn/Ecology: h e Metaethics of Radical Feminism” (1978) της Mary Daly, σελ.182 και στο”Witchcrat ” (1975) του P.Hughes.[12] «…η ισπανική, πορτογαλική και εν μέρει η ρωμαϊκή ιερά εξέταση των νεότερων χρόνων αποτελούν μάλλον κρατικούς μηχανισμούς και μπορούν να περιγραφούν ως κρατικές αρχές με σαφή δομή και ιεραρχία». Η ιεροεξεταστική μέθοδος που λειτουργεί σαν κρίκος μεταξύ των δύο εποχών και «περιελάμβανε ολοκληρωμένες τεχνικές διασφάλισης της μυστικότητας, ανακριτικές πρακτικές που προοιωνίζονταν αντίστοιχες σημερινές και δεν περιορίζονταν στη σωματική κακοποίηση καθώς και συστηματική χρήση της γραφής, καταδεικνύει τη νεωτερικότητα της ιεράς εξέτασης, χωρίς όμως να μπορούμε να αποδόσουμε στον όρο θετικό περιεχόμενο […] Έτσι παραμένει σύμβολο των ολέθριων συνεπειών ενός μηχανισμού που επιδίωξε να προασπίσει την αληθινή πίστη με απάνθρωπα μέσα, ενός μηχανισμού που η επίδρασή του φτάνει ως τις μέρες μας, όχι τόσο εξαιτίας της πολυθρύλητης βαναυσότητας και του συχνά διογκωμένου φόρου αίματος όσο εξαιτίας της επινόησης εκλεπτυσμένων τεχνικών εξουσίας που προοιωνίζονταν τις σημερινές.» Γκερντ Σβερχοφ, Η Ιερά Εξέταση, εκδόσεις εστία[13] Σιμόν ντε Μπωβουάρ, 1979, Το δεύτερο φύλο, εκδόσεις γλάρο
σχετικά tags: μωβκαφενείο
